تئوری X و Y چیست؟ شرح

داگلاس مک‌گرگور Douglas McGregor، یک روانشناس اجتماعی آمریکایی تئوری مشهورش یعنی مدل‌های تئوری X و تئوری Y در کتابش باعنوان “وجه انسانی شرکت” (1960) را معرفی کرد.

تئوری X تئوری Y
فرضیات بشر ذاتا کارکردن را دوست ندارد و اگر بتواند از آن دوری می‌کند. افراد به میزان بازی و استراحت دید به کار طبیعی دارند. بشر میزان مشابه‌ی از تلاش جسمی و ذهنی را در کارش همانند زندگی شخصی اش صرف می‌کند.
از آنجا که افراد کار را دوست ندارند، باید توسط مدیریت مجبور و کنترل شوند و باید تهدید شوند تا به اندازه کافی سخت کار کنند. با فرض بر اینکه افراد باانگیزه‌اند، آنان در جهت‌گیری به سمت اهداف شرکت خودکار عمل می‌کنند. کنترل و تنبیه تنها راهکار برای کارکردن افراد نیست.
عموم کارمندان علاقه دارند که جهت‌دهی شوند. رضایت شغلی در ارتباط با کارمندان کلیدی‌ست و ضامن تعهد آنان است.
افراد مسئولیت را دوست ندارند. افراد می‌آموزند که مسئولیت بپذیرند و به دنبال مسئولیت باشند. عرف بشر در شرایط مطلوب نه تنها مسئولیت قبول می‌کند، بلکه به طور طبیعی به دنبال مسئولیت می‌گردد.
عرف بشر شفاف و غیرمبهم و به خواهان احساس امنیت شغلی‌ست. افراد رؤیاپرداز و خلاق‌اند. نبوغ آنان باید جهت حل مسائل کاری به‌کارگرفته شود.
کاربرد فروشگاه، تولید انبوه. کارگران تولیدی. خدمات تخصصی، کارگران دانشور. مدیران و متخصصان.
مساعد برای عملیات کارآمد در مقیاس عظیم مدیریت متخصصان، حل مسأله‌ی دشوار به صورت مشارکتی
شیوه مدیریت مقتدر، مدیریت سخت. مشارکتی، مدیریت نرم.

مک‌گرگور  تئوری Y را به عنوان مدل و شیوه‌ی مدیریتی ارجح می‌داند، با این حال او معتقد بود که به‌کارگیری آن در عملیات بزرگ-مقیاس دشوار است.

تئوری Z – اوچی Ouchi

در 1981، ویلیام اوچی William Ouchi به یک گونه دست یافت که مدیریت امریکایی و ژاپنی را جهت تشکیل تئوری Z (Theory Z) درهم می‌آمیخت، که ویژگی‌های پیش‌رو را داشت: استخدام بلند مدت – تصمیم‌گیری جمعی – مسئولیت فردی – ارزیابی و ارتقای آهسته – کنترل ضمنی و غیررسمی همراه با اقدامات صریح و رسمی (در صورت ارتکاب خطا) – مسیرهای شغلی تا حدی اختصاصی – و یک دغدغه‌مندی کل‌نگرانه نسبت به کارمند، شامل خانواده.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست